• Het einde van de naakte aap

    Desmond Morris is 19 april van dit jaar overleden, de Britse schrijver van “De Naakte Aap”. Hij werd 98 jaar en in dat lange leven schreef hij meer dan 80 boeken, een onvoorstelbare productie. Maar zijn bekendste boek is “The Naked Ape”, dat verscheen in 1967. Hij had toen al zestien andere boeken geschreven, maar dit boek maakte hem wereldberoemd. 1967 was ook het jaar dat de musical “Hair” in première ging en er was een duidelijke parallel met de naakte aap: “Hair” bezong dingen die in die tijd shockerend waren: drugsgebruik, seks, dienstweigering, rassendiscriminatie. Ze zongen: “Laat je haar zien, zo lang als God het laat groeien”. En in dezelfde tijdgeest beschreef Morris de mens als een dier verwant aan een mensaap, dat eet, vecht en seks heeft met een rare naakte huid. Ook de naakte aap was in die tijd een shockerend boek, vanwege de open en blote beschrijving van de menselijke soort. Morris schreef later, in het voorwoord van de heruitgave in 2005, dat hij zich erover verbaasde dat zoveel mensen, vooral in de Verenigde Staten, beledigd waren door het woord penis dat erin voorkwam.

    In 1969, als zesde klas-leerling van het gymnasium, las ik de Nederlandse vertaling van Morris’ boek, indertijd uitgegeven in de Zwarte Beertjes-reeks van Bruna. Op de omslag stond een tekening van een naakte man en vrouw met kind, van achteren bekeken, en een chimpansee met jong. Dat boek maakte op mij indertijd veel indruk en het was een belangrijke motivatie voor me om biologie te gaan studeren. Behalve de naakte aap hadden ook “Dode lente” van Rachel Carson en “De biologische tijdbom” van Rattray Taylor mij op het spoor van de biologie gezet. Achteraf is het grappig om te zien dat indertijd boeken zo’n invloed op jonge mensen konden hebben. Ik geloof niet dat het nog zo is. Er verschijnen in het Nederlands taalgebied sowieso nauwelijks nog boeken over wetenschap.

    Desmond Morris bespreekt in zijn boek acht hypotheses voor de overlevingswaarde van het naakt zijn, het verlies van lichaamshaar dat zo kenmerkend is voor de mens en dat ons onderscheidt van andere zoogdieren. Eén daarvan is de aantrekkingskracht die uitgaat van de blote huid. Naaktheid zou de seksuele opwinding verhogen en het plezier van de geslachtsgemeenschap vergroten waardoor de hechting tussen man en vrouw versterkt wordt, wat bij de mens, een soort met sterke paarbinding, gunstig is. Dit verhaal had op mijn jongere ik een sterk opwindende uitwerking zoals u zich wel kunt voorstellen. De biologie lonkte.

    De naakte aap is me al die jaren blijven vergezellen. Ik gaf onderwijs in de evolutiebiologie aan de VU, waarin de naakte aap regelmatig optrad bij het college over het menselijk lichaam. En 50 jaar later, bij mijn afscheidscollege, op 10 november 2017, verwees ik wederom naar de naakte aap als inspiratiebron. Ik schreef toen zelfs nog een artikel, gepubliceerd in het tijdschrift Animal Biology met de titel “De naakte aap als evolutionair model, 50 jaar later”. En ik gebruikte (met toestemming van de erven Bruna), de afbeelding op het Zwarte Beertje uit 1969 als illustratie bij Hoofdstuk 24 van mijn boek over de evolutie van het menselijk lichaam, vorig jaar verschenen en nu in 2e druk. Dat hoofdstuk gaat over de evolutie van de huid en heeft als titel – u raadt het – “De naakte aap”.

    Maar nu is er een eind aan gekomen. Ik heb Desmond Morris nooit ontmoet. Ik weet ook niet of ik met hem door één deur zou kunnen want hij heeft een behoorlijk stereotypisch beeld van de menselijke seksualiteit, erg geschreven vanuit het mannelijk perspectief, soms op het seksistische af. Maar ik moet hem erkennen als iemand die zonder dat hij het wist, een grote invloed op mijn biologische carrière heeft gehad. Bedankt Desmond. Ook jij bent een naakte aap die eens aan zijn einde komt. Rust in vrede.

recente columns

Nieuw: Het menselijk lichaam in 50 verhalen

Lees de geschiedenis van het menselijk lichaam: vijftig organen, van tenen tot prefrontale cortex, van balzak tot zwezerik. Wanneer zijn ze ontstaan, hoe zijn ze door evolutie veranderd en hoe werken ze? Maak kennis met het zoogdier, het reptiel, de vis en de worm in ons lichaam. Afwijkingen, ziektes en onhandigheden, ze hebben allemaal een evolutionaire achtergrond. Een nieuwe canon van de mens. Uitgeverij Balans/VU University Press, ISBN 978 94 638 2432 3, 304 pagina’s, € 26,95.

Recente columns

Eerstvolgende lezing

Geen lezingen in het vooruitzicht

Nico van Straalen

info@nicovanstraalen.nl