• Helaas geen Nausikaä in Odyssey31 juli 2026

  Net zoals iedereen die denkt dat hij verstand heeft van de Griekse oudheid heb ook ik commentaar op de film Odyssey. Dat komt doordat ik lang geleden gymnasium gedaan heb en toen delen van Homerus uit het Grieks moest vertalen. Daarom ging ik, in het kader van stimulatie van de algemene ontwikkeling, met mijn kleinzoon naar die film. Toen ik voor het eerst Antinoüs zag verschijnen, de grootste praatjesmaker onder de “vrijers” die de vrouw van Odysseus, Penelope, het hof maken, zei ik tegen mijn kleinzoon: “Die gaat er straks als eerste aan”. Ik herinnerde me immers de beroemde scène aan het eind van de Odyssee, waarin Odysseus uitroept, nadat hij een pijl geschoten heeft door de ogen van twaalf achter elkaar geplaatste bijlen: “Nu zal ik weer op een ander doel richten, dat nog nimmer een man heeft geraakt!”. Vervolgens schiet hij een pijl door de keel van Antinoüs, die rochelend op de grond stort, met medeneming van een tafel met al het brood en vlees dat erop staat. Maar in de film loopt het anders. Het is een andere vrijer die als eerste de pijl door zijn keel krijgt en Antinoüs sneuvelt pas aan het eind van de slachtpartij.

  Is het erg dat regisseur Chris Nolan het verhaal iets anders vertelt dan wat Homerus heeft geschreven? Natuurlijk niet. Maar wat ik wel miste is het verhaal van Nausikaä. In Homerus spoelt Odysseus met zijn vlot aan op een strand, waar hij zonder kleren, gebroken door de golven en volkomen uitgeput blijft liggen, vuil en overdekt met bladeren, wier en zand. Hij wordt ontdekt door een prinses, de dochter van de plaatselijke koning die daar met haar vriendinnen aan het ballen is, nadat ze hun kleren gewassen hebben. Odysseus, die wakker is geworden van de spelende meisjes richt zich op in zijn naaktheid en verbaast zich over de schoonheid die voor hem staat. Hij knielt neer en durft zelfs de voeten van Nausikaä niet aan te raken, denkend dat ze een Godheid is.

  Odysseus schaamt zich en vraagt een stuk kleding om zich te bedekken. Dan zegt hij: “Gisteren, de twintigste dag, ontkwam ik nog aan de wijndonkere golven”. Dat detail van de wijnkleurige zee is veel Homeruskenners opgevallen. Het komt in totaal 12 keer voor in de Odyssee. Waarom zou de zee wijnkleurig genoemd worden? Er is een biologische verklaring voor. Het slaat op de rode vloed, een bloei van giftige algen die gevaarlijk is voor zwemmers. Het lijkt erop dat de oude Grieken dit verschijnsel ook kenden en in verband brachten met onheil. De rode vloed komt ook nu nog voor, met name in de Golf van Mexico, maar ook in de Middellandse zee. De alg die het vergif produceert is bekend; verwante soorten leven ook bij ons voor de kust. Ze worden opgehoopt door schelpdieren en veroorzaken bij consumptie van “verkeerde mosselen” een zogenaamde diarretische schelpdiervergiftiging, een buikloop die gepaard gaat met flinke darmkrampen, zoals ik eens aan den lijve mocht ondervinden.

  Er is ook een Griekse wijn, in de handel gebracht door wijnhuis Sclavos, die verwijst naar de scene uit de Odyssee. Die wijn heet “Oinops pontos” wat betekent “wijnkleurige zee”. De Grieken kennen hun klassieken.

  Dit hele verhaal over Nausikaä, en vooral de ontboezeming van Odysseus dat hij ontsnapt was aan de wijndonkere golven, gebruikte ik altijd bij mijn colleges toxicologie, de leer van het vergif. Een onderdeel daarvan gaat over natuurlijke toxines, giftige stoffen die geproduceerd worden door bacteriën, algen, schimmels en planten. Dat college lardeerde ik met het verhaal over de blankarmige Nausikaä, compleet met citaten uit Homerus. Je bent gymnasiast of niet.

  Wat een mooie scène om te verbeelden in een film, zou ik zeggen. Het is ook vaak weergegeven op schilderijen, een naakte man, bedekt met vuil, en een beeldschoon meisje dat zich om hem bekommert. Nolan had in zijn film beter kunnen kiezen voor Nausikaä en de Laistrygonen over kunnen slaan, een episode ik nogal buiten de orde vond, zowel vanwege het geweld als de science-fiction-achtige uitvoering van de reuzen. Maar de echte reden dat ik Nausikaä in de film had willen zien is natuurlijk mijn college toxicologie.

recente columns

Helaas geen Nausikaä in Odyssey

31 juli 2026

|

E = mc2

De wind, de wind

14 juli 2026

|

E = mc2

Met Wim T. aan tafel

20 juni 2026

|

E = mc2

De man van de hagelbuks-methode

2 juni 2026

|

E = mc2